kwesties van tijd

Net zoals je taal kunt gebruiken om een reclametekst te schrijven, maar je er ook een betoog, gedicht, roman, brief of boodschappenlijst mee kunt maken, heeft ook video een breed palet aan mogelijkheden. Daarnaast vind ik zelf ook interessant wat je door de omgang met het medium kunt ontdekken over de wereld en jezelf. Als je filmt, doe je iets. Filmen is een activiteit die invloed heeft op de beelden en op je manier van kijken.

Sinds vorig jaar werk ik aan een documentaire over draaiorgels. In januari had ik een eerste versie van de film klaar, maar daarna deden zich goede mogelijkheden voor om er verdieping in aan te brengen. Daarom heb ik het afgelopen half jaar extra opnames gemaakt. Keuzes maken wordt nu wel lastiger, omdat er meer te kiezen is.

Zolang ik mij kan herinneren houd ik ervan om niet alleen zelf dingen te maken, maar ook om te kijken naar mensen die iets maken. Ik kan daar helemaal in opgaan. Ook als ik film. Ook voor de draaiorgelfilm heb ik een scène gefilmd, waarin ogenschijnlijk weinig gebeurt, maar waarnaar ik heel lang kan kijken. Dit soort scènes vormen tegelijkertijd voor mij ook de grootste uitdaging in de montage, waarin relatief fluks een verhaal uit de verf moet komen.

Timelapses geven de tijd daarentegen juist versneld weer. Ze geven een andere kijk op hoe we normaal gesproken waarnemen. Terwijl de camera op statief gedurende langere tijd losse frames knipt, hang je als filmer werkloos rond op een locatie. Hierboven een timelapse van bomen in de stad die ik in 2008 maakte.

de filmervaring

Zowel van het filmen, als van het bekijken van opnames leer ik altijd het nodige.

Het filmen maakt me bewust van de beweeglijkheid van mijn aandacht, de mate van toegankelijkheid van de ander, of ik al dan niet ontspannen ben, en ook van momenten die juist vooral zonder vorm van controle of bewustzijn lijken te kunnen bestaan. Als ik me op mijn gemak voel bij iemand film ik losser, inventiever. Dieren confronteren mij vaak met de hoeveelheid gedachten die ik heb. Pas als ik die loslaat komt er plaats voor een ander soort contact of co-existentie.

Opnames hebben me altijd verrassingen gebracht, dingen die ik niet opmerkte op het moment maar wel gefilmd bleek te hebben. Nu denk ik dat het voornemen om te gaan filmen je waarneming intensiveert, maar het filmen zelf ook een deel van je aandacht opslokt, waardoor je ook weer dingen mist. Al doe je je best om je aandacht breed te houden, je moet soms toch op knoppen drukken. Al met al interessante materie, vind ik.

Met een highspeedcamera van de universiteit van Wageningen maakte ik enige tijd geleden op de markt opnames van meeuwen. Het grappige aan die camera, die een maximale framerate van 22.000 beelden per seconde haalde, was dat je met het indrukken van de ontspanknop vastlegde wat in de seconden eraan voorafgaand opgenomen was.

jonge vos

Waar kun jij film voor inzetten?

Onlangs blikte ik terug op mijn werk: Wat heb ik de afgelopen tijd als filmmaker eigenlijk allemaal gemaakt en gedaan, wat was er leuk, wat minder, wat geslaagd en wat niet. Ik zal er geen doekjes om winden: het meest trots ben ik op het tot stand brengen van mijn vrije werk. Iets bedenken en uitvoeren, ook zonder of met weinig budget, geeft goeie energie.

Het werken aan opdrachten heeft me daarentegen ook vaak veel gebracht. Het vertrouwen dat mensen in mij stelden heb ik altijd bijzonder gevonden. Ik kwam op plekken waar ik zonder camera nooit terecht zou zijn gekomen: hing uit een helikopter om luchtopnames te maken, stond pal naast een gigantisch schip dat te water werd gelaten, maar filmde net zo goed het verschonen van een luier met het oog op psychologische voorlichting.

De mooiste opdrachten zijn die, die mij vrijheid geven in de invulling en uitvoering, waar ik over mee kan denken, die een mooi doel dienen, en waarbij ik met integere mensen kan werken. Dat kan zowel met als zonder camera.

Ik reed ooit voor een korte film naar Londen met al mijn filmapparatuur om vossen te filmen in de stad. Op internet had ik gevonden in welke delen van de stad ze zaten, en daar had ik een B&B geboekt. Dezelfde middag nog liep ik rond op verkenning, maar trof natuurlijk geen enkele vos. Die komen rond de schemering uit hun schuilplaatsen. Ik had twee avonden, daarna moest ik weer terug. In een lunchroom vroeg ik daarom aan de uitbater of hij wist waar vossen zaten. Hij schreef op een briefje de naam van een straat vlakbij, waar hij met zijn gezin woonde. Ik zou er vanaf een uur of elf ’s avonds vossen treffen. Vaste prik, volgens hem. En jawel, terwijl ik de straat binnenreed, rolden ze als op bestelling over straat.

Het jonge vosje hieronder heb ik de tweede avond gefilmd. Hoewel hij later nieuwsgierig mijn kant op kwam, kwam het niet tot een gefilmde ontmoeting. Van alle opnames is een kort fragment in de film terecht gekomen.

 

haantje

Ik raad je aan om deze zomer eens een paar uur uit te trekken om dieren te filmen.
Je zult je dan ongetwijfeld gaan afvragen hoe lang de opnames moeten duren en wanneer je een goede opname hebt.
Tot het moment dat er ineens een ontmoeting plaatsvindt, en dat jij dat hebt vastgelegd.

Een interessante samenkomst van zijn en kijken.

 

 

intuitie

Intuïtie wordt wel omschreven als inzicht of direct weten zonder redeneren. Een inwendig signaal ‘dat iets zo is’.

Nobelprijswinnaar Kahneman overtuigde ons ervan dat er twee systemen (snel en langzaam) zijn waarlangs we tot economisch relevante besluiten komen. Hij meent dat uitsluitend onder gelijkblijvende omstandigheden de intuïtie van de expert enigszins betrouwbaar is. Expert ben je na tenminste tienduizend uur van geconcentreerde oefening. Intuïtie steunt op ervaring en is een manier van herkennen.

Deze theorie heeft flinke impact gehad. Bij mij popt alleen steeds de vraag op: wat is economisch relevant? Over welke termijnen hebben we het? En hoe relevant is economisch relevant? Intuïtie speelt immers ook een belangrijke rol bij uitvindingen, in de kunsten, poëzie en muziek, bij wetenschappelijk onderzoek. Waarvan op voorhand de economische relevantie allesbehalve duidelijk is. Zit Kahneman’s aantrekkelijke gedachtegang niet gevangen in een economisch kader?

Ik ben zelf niet zo goed in het doelbewuste van economisch relevant. Ik zou aan online marketing doen, maar daar komt dan dit stukje uit.

Neem jij besluiten intuïtief? Hoe relevant is economische relevantie in jouw leven?

De zachte kant van kennis

Op mijn vloer torent een stapel oude VHS-banden. Het is een deel van de inhoud van een van de drie kasten die ik leeghaal om ruimte te maken. Ik woon al vijf jaar samen, maar het samenvoegen van onze huishoudens ging provisorisch, tot we recent besloten het grondiger aan te pakken. De met balpen beschreven labels van de banden zijn vervaagd, het kost moeite ze te lezen en ik voel weerstand. Veel nieuws kan het niet brengen. Zomaar weggooien doe ik ook niet, dus vooralsnog blijven ze liggen, naast enkele stapels met ander ongedefinieerd spul.
Enkele weken later, ons project heeft vertraging opgelopen, vat ik moed. Na het lezen van een paar labels word ik steeds vrolijker. Ze brengen herinneringen boven waarvan ik niet meer wist dat ik ze had. Ik heb in de loop der tijd heel veel video-opnames in opdracht gemaakt, kennelijk zelfs nog op VHS. Ze zijn als ‘opdrachtwerk’ ergens een zij-laatje van mijn geheugen in gegaan. Maar voor het eerst realiseer ik me pas goed dat ik overal bij was, dat het vastgelegde ervaringen zijn. En als ik de stapel door ben, voel ik me een rijker mens. Mijn dagelijkse mentale ruimte, waarin mijn verleden doorgaans nauwelijks een rol speelt, steekt er ineens wat smal bij af.

Als er iets is waarvan ik misschien denk iets te weten, dan is het niet-weten. Als filmer en beeldend kunstenaar is het niet-weten tijdens het maken aanwezig bij elke stap in het ongewisse. Ik deed daarom in het kader van mijn master kunsteducatie vorig jaar onderzoek naar het onbewuste bij de beoefening van kunst en wetenschap, een onderwerp dat langs hetzelfde thema schuurt. Ik wilde zoal weten wát tot welk soort kennis leidt, hoe artistiek en wetenschappelijk onderzoek zich tot elkaar verhouden. Maar een tweedeling in bewust of onbewust, en in weten of niet-weten, levert bij nader inzien eigenlijk niet zo veel op. Ze betreft eerder een momentopname van iets wat continu in beweging is. Interessanter lijkt het daarom om te kijken naar het veld waarin die beweging plaatsvindt.

De geschiedenis van ons begrip van natuurlijke fenomenen aan de hand van inzichten van mensen als Democritus van Abdera en Albert Einstein laat zien dat het het voorstellingsvermogen is dat ruimte biedt aan veronderstellingen die tot kennis kunnen leiden.

Als de harde kant van kennis de oneindige verzameling is van alles wat we kunnen weten, en waarnaar we reikhalzen vanuit een bewustzijn dat wat we weten altijd beperkt is, zijn wíj de zachte kant. Kennis bestaat niet zonder ‘ons’. Nu wil ik met gebruik van het woord ‘ons’ de kwaliteit van mijn inzichten op natuurkundig vlak zeker niet meten met die van Newton of Einstein. Maar ook verschillen in intellect en ervaring doen niet af aan het feit dat kennis alleen bestaat als het gekend wordt. Door iemand. Op enig moment. Ook als het gaat om objectiveerbare wetenschappelijke kennis. Als niemand de theorieën van Einstein begrijpt terwijl hij er zelf niet meer is, is het geen kennis. Dat wordt het pas weer als er iemand is die ze begrijpt.

Tegenwoordig gaan veel onderzoekers ervan uit dat onze cognitie embodied, embedded, enactive, affective en soms extended is. De interactie van ons lichaam met de omgeving bepaalt wat we weten. Een en ander betekent ook dat we nieuwe kennis in vele richtingen kunnen vinden.

De oude VHS-banden heb ik uiteindelijk bewaard, om op enig moment in de toekomst mijn dag nog eens te verrijken. Ik weet natuurlijk niet of het dan weer zo zal werken, maar ik ben mij ineens veel bewuster van mijn omgeving, de objecten, de interactie die ik ermee heb en wat dat teweeg kan brengen. Kennelijk zijn het kleine dingen, en onze dagelijkse omgang daarmee, die bepalen wat we weten. Als we willen weten wat we nog niet weten kunnen we beginnen ons daarvoor open te stellen.

vlinderkas

We waren in de vlinderkas in de Hortus Botanicus in Amsterdam met de highspeedcamera van de Universiteit van Wageningen om sterk vertraagde opnames te kunnen maken van vliegbewegingen. Met mijn iphone maakte ik deze lagesnelheidsfoto van twee dartelende uilvlinders.

roxy

Onlangs was ik een weekend in Noord-Frankrijk, in het zacht golvend open landschap van de Franse Ardennen. Op een korte wandeling op zondagmorgen zag ik een oude man voor zijn huis zitten. Ernaast lag op de stoep in de schaduw een kat. Een mooie lichtrode dode kat.

Roxy was die nacht doodgereden, vertelde hij. Hij zou hem begraven in de tuin, maar voorlopig zaten ze daar eerst nog even.

naturkunde

SANYO DIGITAL CAMERA
Bureau op de afgesloten bovenverdieping van het Naturkunde Museum, alsof
er zojuist nog iemand had gezeten, fijn geordend bij het raam.

boxhagener platz

SANYO DIGITAL CAMERA

Acrobaten op het Boxhagener Platz in Berlijn.
Concentratie en kwetsbaarheid.

oude mensen

Ik had nog niet veel ouderen gezien hier in Camberwell, Londen. En daarom vielen ze me vandaag op. Ik kocht een buskaart en stapte op de eerste bus die langskwam. Niet lang daarna kwam er een heel oud dametje naast me zitten. Ze was klein en fragiel, met een fijn gezicht dat ik qua afkomst niet thuis kon brengen. Even keek ze me aan met een lief lachje. Tegelijk zag ik nog twee oudjes buiten op de bushalte. En ineens ontroerden ze me.

Gister had ik het er nog over met de Tanzaniaan van een eethuisje hier om de hoek. Dat de mensen in Londen zo open en vriendelijk zijn, vergeleken bij Noorwegen (waar hij had gewoond) en Nederland, waar de PVV net als winnaar uit de verkiezingen is gekomen. Onze theorie was dat iedereen in deze wijken gelijkelijk moet zien te overleven. En dat dat voor de meesten best knokken is.

In dat licht leken de oude mensen die ik zag ineens zo dapper en taai.

de weg in Londen

Gisteren ben ik naar Londen gereden. Met de auto, door de tunnel. Heel makkelijk, je bent er zo.

Besloten dat ik helemaal de London Bridge niet weer hoef te zien. In de buurt Camberwell rondgelopen, en in de buurt Peckham hier verderop. Volgens internet een ‘rough area’, maar dat valt alles mee. Mensen vanuit veel landen en culturen op straat.
En toen vroeg op een drukke weg een jonge dame me vanuit een auto de weg.

En misschien heeft iedereen deze ervaring, maar ik vind em bijzonder. Zoals in Bishkek in Kirgizie, waar iemands mond zowat openviel toen ik zei dat ik geen russisch sprak, op zijn vraag naar de weg. Of de rap frans sprekende dame op de bushalte in Toulouse. Je valt door de mand, zodra je antwoordt. Een mooi moment dat daar aan vooraf gaat.

Het was even alsof ik er al jaren liep, op de Peckham Road.

dit en dat

Ik had me natuurlijk voorgenomen om regelmatig iets te posten op dit blog. Dat is niet eenvoudig gebleken, want: druk met dit en dat, en wat en hoe meld ik dat? En vooral: wanneer?

In mijn webstats kan ik zien, dat het blog relatief gezien veel bezoekers trekt in vergelijking met mijn ‘gewone’ website. Maar wat dat zegt, of hoe dat kan, terwijl ik nogal inactief ben, dat weet ik niet.

Wie ben je? en Wat doe je hier? klinkt misschien wat onaardig, maar ik ben er wel nieuwsgierig naar. Allemaal tegelijk zo hard mogelijk roepen terwijl niemand leest, kijkt of luistert, is ook weer zo wat.

Voel je dus vrij om een reactie achter te laten, wil ik maar zeggen. Ik zal weer eea uploaden…

stadsboom

stadsboomom

… en toen was de boom ineens omgezaagd, omdat er een rotonde komt in zijn plaats.